প্ৰায় তিনি সপ্তাহ পূৰ্বে আমেৰিকা আৰু ইৰানৰ মাজত হোৱা যুদ্ধবিৰতি (Ceasefire) এতিয়া ভংগ হৈছে। আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে স্পষ্টকৈ ঘোষণা কৰিছে যে যুদ্ধবিৰতিৰ অৱসান ঘটিছে। ইয়াৰ পিছতে আমেৰিকাই ইৰানৰ ৮০টাতকৈ অধিক সামৰিক ঘাটিত আক্ৰমণ চলোৱাৰ বিপৰীতে ইৰানেও বাহৰেইন আৰু কুৱেইটস্থিত আমেৰিকান সামৰিক ঘাটিক লক্ষ্য কৰি আক্ৰমণ কৰিছে।
এই সংঘাত এতিয়া কেৱল পশ্চিম এছিয়াত সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। বিশ্বৰ দৃষ্টি এতিয়া তেল বজাৰ আৰু হৰমুজ প্ৰণালী (Hormuz Strait)ৰ ওপৰত নিবদ্ধ হৈছে। এই পৰিস্থিতিয়ে আগন্তুক দিনত বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।
ভাৰতৰ বাবেও এই সময় অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ কেৱল খাৰুৱা তেলেই নহয়, মূল্যবৃদ্ধি, টকাৰ বিনিময় মূল্য, ৰন্ধন গেছ, শ্বেয়াৰ বজাৰ আৰু উৎসৱৰ বতৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। যদি পৰিস্থিতি অধিক জটিল হয়, তেন্তে সাধাৰণ জনতাৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰভাৱ পৰিব।
যুদ্ধবিৰতিৰ সময়ত ব্ৰেণ্ট খাৰুৱা তেলৰ মূল্য প্ৰতি বেৰেলত ৬৯-৭০ ডলাৰলৈ নামিছিল। কিন্তু পুনৰ উত্তেজনা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে মূল্য ৭৮ ডলাৰৰ ওপৰলৈ উঠিছে। অৰ্থাৎ কেইদিনমানৰ ভিতৰতে খাৰুৱা তেলৰ মূল্য প্ৰায় ৭ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে।
ভাৰতে প্ৰায় ৮৫ শতাংশ খাৰুৱা তেল আমদানি কৰে। সেয়েহে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত মূল্য বৃদ্ধি হ’লে ইয়াৰ প্ৰভাৱ দেশীয় বজাৰত পৰাটো স্বাভাৱিক।
বৰ্তমান দিল্লীত পেট্ৰ’লৰ মূল্য ১০২.১২ টকা প্ৰতি লিটাৰ। বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, যদি খাৰুৱা তেলৰ মূল্য ৭৫-৭৮ ডলাৰৰ ভিতৰত থাকে, তেন্তে অহা ২-৪ সপ্তাহত তেল বিপণন কোম্পানীসমূহে মূল্য বৃদ্ধি কৰাৰ চাপত পৰিব পাৰে। যদি মূল্য ৮৫-৯০ ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পায়, তেন্তে পেট্ৰ’ল-ডিজেল অধিক মূল্যবান হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
বিশ্বৰ সামুদ্ৰিক তেল বাণিজ্যৰ প্ৰায় ২০ শতাংশ হৰমুজ প্ৰণালীৰে পাৰ হয়। এই পথত যিকোনো ধৰণৰ বাধাই বিশ্বজুৰি তেল যোগানত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
যদিও ভাৰতে বিগত কেইবছৰত বিকল্প উৎসৰ পৰা তেল আমদানিৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিছে, তথাপিও LPG আৰু LNGৰ ক্ষেত্ৰত এতিয়াও বহু পৰিমাণে উপসাগৰীয় দেশসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
যদি হৰমুজ প্ৰণালীত জাহাজ চলাচল ব্যাহত হয়, তেন্তে ৰন্ধন গেছ, CNG আৰু PNG-ৰ মূল্য বৃদ্ধি পাব পাৰে। লগতে সামুদ্ৰিক পৰিবহণ আৰু বীমাৰ খৰচ বৃদ্ধি পালে আন আমদানিকৃত সামগ্ৰীৰ মূল্যও বৃদ্ধি পাব।
তেলৰ মূল্য বৃদ্ধি মানে কেৱল ইন্ধনৰ মূল্য বৃদ্ধি নহয়। অধিক ডলাৰ ব্যয় কৰি তেল কিনিবলগীয়া হ’লে ভাৰতীয় টকাৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি পায়।
বুধবাৰে ভাৰতীয় টকাৰ মূল্য প্ৰতি ডলাৰত ৯৫.৫৬ টকালৈ দুৰ্বল হয়, যি প্ৰায় এমাহৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক নিম্ন স্তৰ। টকা দুৰ্বল হ’লে ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী, খাদ্য তেল, যন্ত্ৰপাতি আৰু আন আমদানিকৃত সামগ্ৰীৰ মূল্যও বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত আগষ্ট-ছেপ্টেম্বৰৰ উৎসৱকালত মূল্যবৃদ্ধিৰ চাপ অধিক হ’ব পাৰে।
এই সংঘাতৰ প্ৰভাৱ শ্বেয়াৰ বজাৰত ইতিমধ্যে দেখা গৈছে। চেন্সেক্স ১,৬৭৭ পইণ্ট পতন ঘটাৰ লগতে বিনিয়োগকাৰীৰ প্ৰায় ৯ লাখ কোটি টকাৰ সম্পত্তি হ্ৰাস পাইছে। India VIX সূচকো প্ৰায় ৩০ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে।
বিশেষজ্ঞৰ মতে, আগন্তুক ৪০ দিনত বজাৰে তিনিটা বিষয়ৰ ওপৰত বিশেষ নজৰ ৰাখিব—
- আমেৰিকা–ইৰান সংঘাতৰ দিশ।
- জুলাইত আমেৰিকাৰ ফেডাৰেল ৰিজাৰ্ভৰ সিদ্ধান্ত।
- আগষ্টৰ মাজভাগত দুয়োখন দেশৰ মাজত আলোচনা আগবাঢ়ে নে সম্পূৰ্ণ ভংগ হয়।
ভাৰতে তেল আমদানিৰ উৎস বৈচিত্ৰময় কৰি নিজৰ অৱস্থান শক্তিশালী কৰিছে যদিও সম্পূৰ্ণ নিৰাপদ নহয়। যদি উত্তেজনা হ্ৰাস পায়, হৰমুজ প্ৰণালী স্বাভাৱিকভাৱে খোলা থাকে আৰু খাৰুৱা তেলৰ মূল্য পুনৰ ৭৫ ডলাৰৰ তললৈ নামে, তেন্তে ভাৰতৰ বাবে স্বস্তিৰ খবৰ হ’ব।
কিন্তু যদি যুদ্ধ দীঘলীয়া হয়, যোগান ব্যাহত হয় আৰু তেলৰ মূল্য ৮৫-৯০ ডলাৰৰ ওপৰলৈ যায়, তেন্তে কেৱল পেট্ৰ’ল-ডিজেলেই নহয়, ৰন্ধন গেছ, CNG, মূল্যবৃদ্ধি, ভাৰতীয় টকাৰ বিনিময় মূল্য আৰু শ্বেয়াৰ বজাৰ— সকলো ক্ষেত্ৰতেই চাপ বৃদ্ধি পাব।
অৰ্থাৎ, পশ্চিম এছিয়াৰ এই সংঘাতে ভাৰতৰ পৰা হাজাৰ হাজাৰ কিলোমিটাৰ দূৰত ঘটিলেও, আগন্তুক ৪০ দিনেই নিৰ্ধাৰণ কৰিব যে ভাৰতত ইন্ধনৰ মূল্য, মূল্যবৃদ্ধি আৰু সাধাৰণ জনতাৰ খৰচ কিমান বৃদ্ধি পাব।
ডিজিটেল ডেস্ক, ৯ জুলাই