🔹 ড০ পার্থসাৰথি মহন্ত
কিছুমান কথা কোৱা হোৱাৰ লগে লগে আমাৰ পৰা আঁতৰি যায়৷ কিছুমান কথা, কিছুমান শব্দই আমাক কেতিয়াও এৰি নাযায়৷ এই কথা বা শব্দবোৰ সাংঘাতিক শক্তিশালী আছিল বুলি নহয়, বা এই কথাবোৰে আমাৰ জীৱন সলাই দিছিল বুলিও নহয়– বৰঞ্চ এই কথাবোৰ কেতিয়াও কোৱা নহ’ল বাবেহে৷ আত্মাভিমানৰ বাবে আমি কাৰোবাৰ ওচৰত ক্ষমা নুখুজিলোঁ, দ্বিধাবোধ কৰি প্রেম নিবেদন নকৰিলোঁ, কৃতজ্ঞতা প্রকাশ নকৰিলোঁ, বিদায় বেলাত এষাৰ মাত নলগালোঁ৷ নোকোৱা এই কথাবোৰ শক্তিশালী ভাষাতকৈও গধুৰ হৈ পৰে– চিৰজীৱনৰ বাবে৷
কথা–বতৰাৰে ভৰি থাকে জীৱন৷ আমি অনবৰত কথা কওঁ– ঘৰত, কর্মস্থলীত, বন্ধু–বান্ধৱীৰ লগত, অচিনাকি মানুহৰ লগত৷ হাজাৰ হাজাৰ শব্দ আমাৰ মুখেৰে ওলায়৷ কিন্তু কোৱা শব্দতকৈ নোকোৱা শব্দৰ স্মৃতি বেছি গধুৰ৷ বহু সময় অপেক্ষা কৰা শব্দবোৰ, হূদয়ৰ ভিতৰত সোমাই থকা অনুভৱবোৰ যিবোৰ আমি কেতিয়াও প্রকাশ কৰিব নোৱাৰিলোঁ– গঢ় দিয়ে সোঁৱৰণী৷ আৰু লাহে লাহে এই অব্যক্ত কথাবোৰৰ ওজন বাঢ়িবলৈ লয়৷ হৈ পৰে এক মৌন বোজা৷
মৌনতাক লৈ এটা ভুল ধাৰণাও আছে৷ মানুহে মৌনতা মানে শূন্যতা বুলি ভাবে৷ মৌনতা মানেই কিন্তু শূন্য নহয়, বেছিভাগ সময়তে মৌনতা ভৰি থাকে অব্যক্ত অনুভৱেৰে৷ এনেকুৱা চিন্তা যি কেতিয়াও কথা হৈ ওলাই নাহিল৷ এনেকুৱা আৱেগ যি কেতিয়াও সাহস গোটাব নোৱাৰিলে৷ মৌনতা মানে সদায়ে শব্দৰ অভাৱ নহয়৷ মৌনতা কেতিয়াবা অনুমতিৰ বাবে অপেক্ষা কৰা শব্দ৷
কেৱল ঘটি যোৱা ঘটনাইহে যে সম্পর্ক গঢ় দিয়ে তেনে নহয়, যি নহ’ল তাৰ দ্বাৰাও সম্পর্ক প্রভাৱিত হয়৷ কেতিয়াও প্রশংসা নকৰিলে, কেতিয়াও আশ্বাস নিদিলে, ক্ষমা খোজাত পলম হ’ল৷ মানুহ অদ্ভুত– আমাৰ অনুভৱ গভীৰ, কিন্তু কথাত সাৱধান৷ আমি নিজৰ ভিতৰত আৱেগৰ সাগৰ এখন লৈ ফুৰোঁ, কিন্তু প্রকাশ কেতিয়াবা কৰোঁ এচামুচ মাত্র৷
এনেকুৱা বহু মানুহ আছে যি বছৰ বছৰ ধৰি এটা কথা ক’বলৈ ৰৈ থাকে৷ সময় কিন্তু সঠিক সময়ৰ বাবে নৰয়৷ দিনবোৰ ব্যস্ত হৈ পৰে, জীৱন জটিল হৈ পৰে৷ আৰু গুৰুত্বপূর্ণ কথাবোৰে এটা ভাল মুহূর্তৰ বাবে অপেক্ষা কৰি থাকে৷ সমস্যাটো হ’ল জীৱনে সঠিক মুহূর্তটো খুব কমেইহে ঘোষণা কৰে৷ মনে মনে আগবাঢ়ি যায়৷
কেতিয়াবা বাধাৰ সৃষ্টি কৰে অহংকাৰে৷ এইটো কথা–বার্তা, ভাব–ভংগীত ওলোৱা অহংকাৰটো নহয়৷ এইটো নীৰৱ অহংকাৰ৷ যিটো অহংকাৰে কয়– ‘আজি নালাগে, ৰৈ দিওঁ’ বা ‘প্রথমতে তেওঁ আগবাঢ়ি আহকচোন৷’ যিটোৱে সম্পর্কতকৈ অহংকাৰকহে সাৱধানে ৰক্ষা কৰে৷ যাৰ বাবে কথা–বতৰা ৰৈ যায়– দুজন মানুহ নীৰৱতাৰ দুমূৰে থিয় হৈ থাকে, দুয়োজনেই আঘাত পাইছে, কিন্তু দুয়োজনেই ৰৈ থাকে৷ সময় যে সদায় তেওঁলোকৰ লগত ৰৈ নাথাকে সেইটোও উপলব্ধি নকৰে৷
আন একপ্রকাৰৰ মৌনতা আছে৷ মৌন মৰম৷ বিশেষকৈ পৰিয়ালত৷ প্রেম থাকে৷ যত্ন থাকে, ত্যাগ থাকে– কিন্তু শব্দ অনুপস্থিত৷ অন্তহীন কাম কৰা পিতৃক লৈ যে আমি গৌৰৱান্বিত তেওঁক কেতিয়াও কোৱা নহয়৷ নিজে নাখাই সন্তানক খুওৱাৰ পৰা কত কি ত্যাগ কৰা মাতৃগৰাকীক আমি কিমান গভীৰভাৱে ভাল পাওঁ কোৱা নহয়৷ অনুভৱ সকলোৱে কৰে৷ কিন্তু নকয়৷ আৰু পাছত সেই নোকোৱাটো বেছি অনুভৱ হয় আৰু এটা সময়ত হৈ পৰে পীড়া৷
কৃতজ্ঞতা মানুহে পিছলৈ পেলাই থোৱা আৱেগবোৰৰ ভিতৰত এটা৷ সময় আছে বুলিয়ে সদায়ে ধৰি লোৱা হয়৷ ধন্যবাদ জনোৱা, শলাগ লোৱা, স্বীকাৰ কৰি লোৱা– এই কথাবোৰ প্রায়ে থাকি যায়৷ কোনোবাই অৱসৰ লোৱাৰ পিছত, আঁতৰি যোৱাৰ পাছত বা চিৰদিনৰ বাবে গুচি গ’লেহে মনত পৰে– কৃতজ্ঞতা জৰুৰী আছিল, কিন্তু বহু পলম হৈ গ’ল৷
প্রেমেও মৌনতাত ভোগে৷ যি মৰম সদায় কাষত থাকিব বিচাৰিছিল, যি মৰমে বুজাব খুজিছিল, যি মৰমে প্রত্যাখ্যান ভয় কৰিছিল, যি মৰম পলমকৈ উপজিছিল৷ বহু জীৱনে কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে আধৰুৱা আৱেগিক কাহিনী৷ প্রেম আছিল, কিন্তু সাহস নাছিল৷ ভয়ৰ বাবে বহু হূদয় নিস্তব্ধ হৈ ৰৈ যায়৷ লাজ, দুর্বলতা আৰু লগতে মর্যাদা হেৰুওৱাৰ ভয়৷ আচৰিত কথাটো হ’ল– নীৰৱতাই প্রায়ে মর্যাদাক বেছি আঘাত কৰে৷
সংঘাতৰ সময়তো আমি বহু শব্দ গিলি থওঁ৷ খং নিয়ন্ত্রণ কৰোঁ৷ পৰিপক্বতা বুলি কওঁ৷ কেতিয়াবা হয়, সদায় পিছে নহয়৷ মুখলৈ ননা কথাবোৰ নোহোৱা হৈ নাযায়৷ প্রকাশ নকৰা আঘাত ক্ষোভত পৰিণত হয়৷ মুখখনহে মনে মনে থাকে, অন্তৰখন ক্ষোভত ফাটি থাকে৷
ক্ষমা৷ আমি সাধাৰণতে শুনিবলৈ নোপোৱা এটা শব্দ৷ মনতে ক্ষমা কৰি দিয়াটো কঠিন নহয়, কিন্তু আঘাতে আমাক জেদী কৰি তোলে৷ মানুহে ক্ষমা বিচৰাৰ অপেক্ষা কৰে৷ বহু পাছত উপলব্ধি কৰে যে তেওঁলোকে আঘাতক ৰক্ষা কৰি আছিল, আত্মসন্মান নহয়৷
কথা আধৰুৱা হৈ থাকোঁতেই কাৰোবাক হেৰুওৱা অত্যন্ত বেদনাদায়ক৷ কাৰোবাক হেৰুওৱাৰ পিছত মনটো বাৰে বাৰে অতীতলৈ ঘূৰি যায় আৰু প্রতিবাৰেই মনত পৰে ক’বলৈ থাকি যোৱা কথাবোৰ৷ আৰম্ভ হয় অনুশোচনা৷ আচলতে মৌনতাৰ লগত অনুশোচনাৰ এক অদ্ভুত সম্পর্ক আছে৷
বয়সৰ লগে লগে কথা–শব্দ আমি কেনেকৈ বুজোঁ সেয়াও সলনি হয়৷ যৌৱনত শব্দ ভৰি থাকে, সময় পিছত আহে, জীৱনটো দীঘলীয়া যেন লাগে, সুযোগবোৰ অন্তহীন যেন লাগে৷ কিন্তু লাহে লাহে কিবা এটা সলনি হৈ যায়৷ সময় যে ক্ষণস্থায়ী সেয়া অনুভৱ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে৷ পলম কৰিলে কিছুমান আৱেগে অর্থ হেৰুৱাই পেলায়৷ মৌনতা গাঢ় হৈ পৰে৷
এই সকলোবোৰ জনাৰ পিছতো অনেকে কথা ক’বলৈ একপ্রকাৰ সংগ্রাম কৰিবলগীয়া হয়৷ কাৰণ সঁচা কথা কৈ বিপদত পৰিম বুলি আমাৰ ভয় হয়৷ এই দুর্বলতা ভয়ংকৰ৷ কৃতজ্ঞতা প্রকাশ কৰিবলৈ গৈ আমি নিজকে আৱেগিকভাৱে উদঙাই দিম বুলি শংকা হয়৷ ক্ষমা খুজিবলৈও প্রত্যাখ্যানৰ আশংকা হয়৷ আৰু মৌনতাত আমি অধিক নিৰাপদ অনুভৱ কৰোঁ৷ এই সুৰক্ষাই অহংকাৰক ঠিকেই ৰক্ষা কৰে, কিন্তু শান্তি নিদিয়ে৷
বোজা আৰু আছে৷ আমি কেতিয়াও নিজৰ লগত কথা নাপাতিলোঁ৷ সপোনবোৰ মনে মনে নেদেখিবলৈ ল’লোঁ৷ দায়িত্বৰ বেশত ক্লান্তি আৰু ব্যস্ততাৰ আঁৰত নিঃসংগতা লুকুৱালোঁ৷ মৌনতা হৈ পৰে আমাৰ নিৰাপদ আশ্রয়স্থল৷ এদিন কিন্তু এই আশ্রয় শিবিৰটো কাৰাগাৰৰ দৰে অনুভৱ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে৷
আচলতে আমি সাধাৰণতে বুজি নোপোৱা কথাটো হ’ল–শব্দ এটা কোৱা নহ’ল বুলিয়েই নোহোৱা হৈ নাযায়৷ ক’ৰবাত থাকি যায়৷ স্মৃতিত, অনুশোচনাত, আচৰণত৷ আৰু কেতিয়াবা অভাৱনীয়ভাৱে দেখা দিয়ে– সতেজ নহ’ব পাৰে, আধৰুৱাকৈয়ে৷
এই অনুশোচনা এটা বোজা হৈয়ে থাকি যাবলৈ দিয়া উচিতনে? জীৱনে কিন্তু এতিয়াও সুযোগ প্রদান কৰে৷ এতিয়াও এটা ফোন কৰিব পাৰি, ক্ষমা বিচাৰিব পাৰি, কৃতজ্ঞতা প্রকাশ কৰিব পাৰি৷ মৰমে এতিয়াও ভাষা বিচাৰি পাব পাৰে৷ প্রতিটো অসমাপ্ত কাহিনী চিৰদিনৰ বাবে আধৰুৱা হৈ নাথাকে৷
আৱেগৰ অন্তহীন প্রকাশ সম্ভৱ নহয়৷ যোগাযোগত মানুহ সদায় অসম্পূর্ণ, ভুল বুজাবুজি সদায় থাকিব, কথা নোকোৱাকৈও থাকি যাব৷ কিন্তু গুৰুত্বপূর্ণ কথাবোৰ আমাৰ ভিতৰতে মৰিবলৈ এৰি দিব নালাগিব৷ কাৰণ জীৱনৰ শেষত কৃতিত্ব হৈ পৰে স্মৃতি, সফলতা হৈ পৰে ইতিহাস৷ যুক্তিয়ে গুৰুত্ব হেৰুৱাই পেলায়, কিন্তু সম্পূর্ণবোৰ ৰৈ যায়৷ যিটো আটাইতকৈ গভীৰভাৱে ৰৈ যায়– সেয়া আমি ভুলকৈ কোৱা কথাবোৰ নহয়, আমি একেবাৰেই নোকোৱা কথাবোৰহে৷
কাৰণ কেতিয়াবা জীৱনৰ আটাইতকৈ গধুৰ বোজা যন্ত্রণাকাতৰ স্মৃতি নহ’ব পাৰে– হ’ব পাৰে কিছুমান সুন্দৰ শব্দ যি কেতিয়াও হূদয়ৰ পৰা ওলাই অহাৰ পথ বিচাৰি নাপালে।